Zappa, de polder en de spiegel die we liever niet aankijken
Op 21 december 1940 werd Frank Zappa geboren. Boogschutter. Eigenwijze mond. Onverbiddelijke spiegel voor zijn tijd. Vijftien jaar later, op diezelfde datum, werd ik geboren. Toevallig? Misschien. Jozef Stalin werd overigens ook op 21 december geboren — dus ik hang er verder geen al te groot verhaal aan. Maar feit is: zonder dat ik het als kind wist, speelde Zappa al vroeg een vormende rol in mijn leven.
Ik was elf jaar oud toen zijn nummer “It Can’t Happen Here” uitkwam in 1966. Ik begreep de ironie toen nog niet volledig. Vervolgens groeide ik er langzaam in — en begreep steeds beter wat hij bedoelde. Want Zappa zei niet dat het goed zou komen. Hij zei juist het tegenovergestelde. Hij gebruikte de zin als waarschuwing: precies op het moment dat je denkt dat iets onmogelijk is, is de kans het grootst dat het toch gebeurt.
De gevaarlijkste overtuiging
Nederland heeft een bijzonder talent voor zelfgenoegzaamheid. Wij hebben immers het poldermodel. Wij praten met elkaar. Wij zijn verlicht, tolerant en nuchter. “Bij ons niet,” zeggen we. Echter, democratie is geen natuurwet. Het is geen zwaartekracht die vanzelf blijft werken. Het is een keuze — elke dag opnieuw.
De polder overstroomt ook als je de dijken niet onderhoudt.
Dat is geen politieke uitspraak. Het is een oeroude waarheid die ik in mijn werk als sjamaan keer op keer tegenkom. Namelijk: wat je niet bewust onderhoudt, verfomfaait. Relaties, gemeenschappen, samenlevingen — ze vragen om aandacht, onderhoud en de bereidheid om ongemakkelijke gesprekken aan te gaan.
De spiegel
Zappa was geen profeet. Hij was een spiegel. En wat hij liet zien was niet mooi: een samenleving die dacht “bij ons niet”, terwijl de tekenen overal waren. Boosheid, vervreemding, mensen die zich niet gehoord voelen en daarom op zoek gaan naar eenvoudige antwoorden op ingewikkelde vragen.
Dat patroon herken ik ook nu. Andere namen, andere gezichten — maar dezelfde dynamiek.
Wat we wél kunnen doen
Uiteindelijk is de vraag niet “hoe kon dit gebeuren?” De echte vraag is: hoe kijken we elkaar weer in de ogen? Hoe praten we met elkaar in plaats van over elkaar?
Vanuit de shamaanse traditie ken ik één antwoord: ga naar de vuurplaats. Niet om te winnen. Niet om gelijk te krijgen. Maar om te zitten, te luisteren en te wachten tot de wijsheid boven komt drijven. Dat is polderen in zijn meest oorspronkelijke vorm. Daarom geloof ik er nog steeds in.
Zappa zei het al in 1966 — ironisch, scherp, met die onmiskenbare boogschutter-eigenwijsheid. Het kan hier gebeuren. Maar het hoeft niet.
Zolang we bereid zijn de dijken te onderhouden.
0 reacties